Natuur in je bestuur!

Natuur en toekomstige generaties zijn nog onvoldoende vertegenwoordigd aan de bestuurstafels en in organisaties. Binnen het Nationaal Park Duinen van Texel hebben we de afgelopen tijd geëxperimenteerd met een simpele maar krachtige vraag: “Wat vindt de natuur eigenlijk van wat wij hier besluiten?” Naar aanleiding van de methodes, of beter gezegd, goed gelukte ‘uitprobeersels’ hebben we bij het Nationaal Park een toolkit ontwikkeld die alle Nationale Parken kunnen gebruiken aan de bestuurstafels.

Niet alleen Nationale Parken kunnen deze methoden goed gebruiken. Eigenlijk iedere organisatie, bestuur, werkgroep of bedrijf kan deze toolkit gebruiken om de stem van natuur, maar ook van toekomstige generaties, beter te kunnen vertegenwoordigen in vergaderingen.

Wil je meer weten over onderstaande toolkit en aanpak? Business to Nature Solutions helpt ontzettend graag om besluitvorming in jouw organisatie of bestuur verder te krijgen. Van de juiste integratie binnen je eigen organisatie of bestuur, of ad hoc vertegenwoordiging van de lege stoel door de goed vragen te stellen en andere perspectieven op besluiten te nemen.

Vertegenwoordiging van natuur in je bestuur

Vaak worden de agenda’s van besturen, organisaties en werkgroepen meer gedomineerd door organisatiebelangen, korte termijn prioriteiten en projectdruk dan door lange termijn en belangen van de natuur in het gebied. Nationaal Park Duinen van Texel experimenteert daarom sinds 2024 met het principe Natuur aan het stuur en in je bestuur. Jan van de Venis (voorzitter) en Rodny Stolk (coördinator) testen hiervoor verschillende werkvormen binnen het park. Beiden zijn vanuit hun eigen discipline tevens betrokken bij de beweging Rechten van de Natuur: Jan als VN Harmony with Nature expert en als adviseur vanuit JustLaw, Rodny als bedrijfskundige en bestuurslid. Een groot aantal van de bestaande vormen zijn opgenomen in de Onboarding Nature Toolkit. Daarin vonden wij ook inspiratie. Maar omdat Nationale Parken meer publieke overlegorganen zijn dan commerciële bedrijven, hebben we toch ook eigen methodiek ontwikkeld. In de praktijk blijkt dat diverse interventies goed werken – mits aan een aantal belangrijke randvoorwaarden wordt voldaan. Dat werkt voor Nationale Parken, maar ook voor veel andere publieke organen, organisaties, bestuur en bedrijven. Hieronder uitgewerkt de verschillende manieren om natuur in je bestuur te krijgen!

Werkvormen die goed werken

1. Agendapunt: “Wat vindt de natuur?”

Plaats aan het begin óf aan het einde van de vergadering een vast agendapunt met de vraag:

“Wat vindt de natuur – en wat zouden toekomstige generaties of onze voorouders vinden – van wat wij vandaag bespreken en besluiten? En wat zou de natuur zelf op de agenda zetten?”

De eerste keer voelt dit vaak onwennig, maar vrijwel altijd deelt iemand namens de natuur een zorg, wens of observatie. Een grappige ervaring, een weetje of boektip, het is allemaal mogelijk. Iedereen moet de ruimte krijgen dit volwaardig uit te spreken. Soms leidt dit tot concrete acties; soms is het signaleren op zichzelf al waardevol. De voorzitter speelt hierin een cruciale rol: hij of zij bepaalt of het ingebracht punt direct in dezelfde vergadering wordt besproken of wordt meegenomen naar een volgende bijeenkomst.

• Aan het begin van de vergadering is er ruimte om eventuele punten nog op de agenda te plaatsen, maar moet het gesprek vaak nog op gang komen.

• Tijdens de vergadering kan iemand bij een agendapunt altijd aanvullen of reflecteren vanuit de natuur.

• Aan het einde van de vergadering is er doorgaans meer reflectie, maar wil men reeds genomen besluiten meestal niet meer openbreken. De besproken punten worden dan vaak in een volgende vergadering opgepakt.

Welke positie het beste werkt, hangt af van het type overleg en de cultuur van de groep.

2. Plaats een ‘natuurstoel’ aan tafel

Een lege stoel die de natuur en toekomstigen symboliseert, verandert weinig aan formele procedures, maar veel aan perspectief. De fysieke aanwezigheid maakt het makkelijker om in gedachten ‘op de stoel van de natuur te gaan zitten’ of er achter te gaan staan en van daaruit te spreken. De symboliek helpt om natuurbelangen vanzelfsprekender te integreren in discussies en besluiten. Belangrijk is wel dat deze stoel steeds aandacht krijgt en niet (na een tijdje) leeg blijft.

3. Benoem een aanwezige die namens de natuur spreekt

Op Texel zit er niet één persoon die exclusief ‘voor de natuur’ spreekt – in principe zijn alle leden hiervoor verantwoordelijk. Wel is er iemand die de belangen van lokale natuurorganisaties (zoals Vogelwerkgroep en IVN) vertegenwoordigt en dus over het algemeen vrijer kan spreken dan terreinbeheerders of overheden. Dat kan soms schuren, maar versterkt de stem van de natuur in het overleg.

4. Verbind de vergadering met natuur of erfgoed

Een korte wandeling vóór of na de vergadering en (idealiter) uitzicht op natuur werkt krachtig om te herinneren waar het werk daadwerkelijk om draait. Door de natuur te ervaren ontstaat vaak vanzelf meer urgentie wanneer dezelfde onderwerpen later op de agenda terugkomen. Benoem dit een aantal keren tijdens de vergadering. Haal buiten naar binnen.

5. Gebruik een brede definitie van natuur

Onder natuur verstaan we hier het geheel van individuen, populaties, soorten, ecosystemen en de abiotische en biotische factoren die samen de aarde vormen. De mens maakt daarvan onlosmakelijk deel uit.
De vraag is steeds: Draagt wat wij namens de natuur, voorouders of toekomstige generaties inbrengen bij aan een gezonde, duurzame aarde?

Ook cultureel en natuurlijk erfgoed en de zeer lange termijn verdienen hier aandacht: het heeft geen eigen stem, maar wel belangrijke waarden voor identiteit, geschiedenis en toekomstige generaties die behouden en beschermt mogen worden.

Randvoorwaarden voor succesvolle toepassing

1. Voorkom misbruik van ‘natuur’ als argument

Soms wordt natuur als kapstok gebruikt om een organisatiebelang te dienen. Dat is alleen acceptabel wanneer het werkelijk bijdraagt aan de natuur op die plek. De voorzitter moet alert zijn op overdrijving of oneigenlijk gebruik, bijvoorbeeld wanneer iemand ‘namens een soort’ spreekt op een manier die ecologisch niet logisch is.

2. Denk in ecosystemen, niet in soorten

Het is vaak lastig en soms onjuist om de stem van één individu of soort te representeren. Het geheel – een gezond, veerkrachtig ecosysteem – moet leidend zijn.
Voorbeelden:

• het recht van één boom om te blijven staan kan het recht van een waardevollere boom die nog moet ontstaan ontnemen. Anders gezegd; 1 boom die blijft staan kan het ontstaan van een waardevoller ecosysteem elders beperken;

• natuur ontwikkelt door evolutie. Zijn we bewust op hoe we ingrijpen? Is het houdbaar op langere termijn en ‘zetten’ we een ecosysteem ‘richting balans’ aan.

• kappen kan soms ruimte maken voor natuurherstel op grotere schaal.

Dit vraagt om zorgvuldig balanceren en ook om het juiste ecologische inzicht.

3. De rol van de voorzitter is cruciaal

De voorzitter moet:

• onafhankelijk en zorgvuldig bewaken hoe er namens natuur wordt gesproken;

• de cultuur in de groep aanvoelen;

• herkennen welke natuurpunten direct actie vereisen en welke later terug kunnen komen;

• een veilige setting creëren waarin spreken namens de natuur serieus wordt genomen

4. De vergadering wordt er niet eenvoudiger van – wel rechtvaardiger

En vaak leuker en meer verbonden! Het integreren van natuur in besluitvorming vraagt meer reflectie en nuance. Maar het resultaat is een overleg dat beter aansluit bij wat werkelijk telt: de gezondheid en toekomst van onze leefomgeving van al wat leeft (in én om onze Nationale Parken).

Meer weten over hoe Natuur aan het stuur en in je bestuur goed kan werken? Neem vooral contact op via het contactformulier op deze website. We kunnen verdere begeleiding, trainingen of ad hoc vertegenwoordiging van de natuur verzorgen.